İlk VDS sunucunuzu aldınız ve siyah bir terminal ekranıyla baş başasınız. Endişelenmeyin: Linux sunucu yönetiminin büyük kısmı birkaç düzine komutla yapılır. Bu rehberde günlük sunucu yönetiminde en çok kullanılan 50 komutu, konularına göre gruplayarak ve gerçek örneklerle anlatıyoruz.
Bu sayfayı yer imlerine ekleyin. Komutların çoğu Ubuntu, Debian, AlmaLinux ve Rocky Linux'ta aynı çalışır; farklı olan yerleri ayrıca belirttik. Herhangi bir komutun ayrıntılarını görmek için man komut veya komut --help yazabilirsiniz.
Sunucuya bağlanma
ssh root@SUNUCU_IP # 1. Sunucuya bağlan
ssh -p 2222 kullanici@SUNUCU_IP # Farklı port ile bağlan
exit # 2. Oturumu kapatGüvenli bağlantı için SSH anahtarı ile giriş rehberimize göz atın.
Dizinler arasında gezinme
pwd # 3. Bulunduğunuz dizini göster
ls -lah # 4. Gizli dosyalar dahil ayrıntılı ve okunur boyutlarla listele
cd /var/www # 5. Dizine geç
cd .. # Bir üst dizine çık
cd ~ # Ev dizinine dön
tree -L 2 # 6. Dizin ağacını göster (apt install tree)Dosya ve klasör işlemleri
mkdir -p /var/www/site/public # 7. Klasör oluştur (ara klasörlerle birlikte)
touch dosya.txt # 8. Boş dosya oluştur
cp dosya.txt yedek.txt # 9. Kopyala
cp -r klasor/ klasor-yedek/ # Klasörü kopyala
mv eski.txt yeni.txt # 10. Taşı / yeniden adlandır
rm dosya.txt # 11. Dosya sil
rm -r klasor/ # Klasörü içeriğiyle sil
ln -s /hedef /kisayol # 12. Sembolik bağlantı oluşturrm -rf dosyaları onay istemeden ve geri dönüşüm kutusu olmadan kalıcı olarak siler. Özellikle değişken içeren yollarda (rm -rf $KLASOR/) değişken boşsa kök dizini silebilirsiniz. Çalıştırmadan önce yolu iki kez kontrol edin.
Dosya içeriğini görüntüleme ve düzenleme
cat dosya.txt # 13. Tüm içeriği yazdır
less /var/log/syslog # 14. Sayfa sayfa oku (q ile çık, / ile ara)
head -n 20 dosya.txt # 15. İlk 20 satır
tail -n 50 dosya.txt # 16. Son 50 satır
tail -f /var/log/nginx/error.log # Logu canlı izle
nano dosya.txt # 17. Basit metin düzenleyici (Ctrl+O kaydet, Ctrl+X çık)Arama
grep "hata" dosya.log # 18. Dosyada metin ara
grep -rn "DB_PASSWORD" /var/www # Klasörde, satır numarasıyla ara
find /var/www -name "*.php" -mtime -1 # 19. Son 24 saatte değişen PHP dosyaları
find / -size +500M 2>/dev/null # 500 MB'tan büyük dosyalar
which nginx # 20. Komutun yolunu bulKullanıcılar ve izinler
whoami # 21. Hangi kullanıcıyım?
adduser yonetici # 22. Kullanıcı oluştur (Ubuntu/Debian)
usermod -aG sudo yonetici # 23. Gruba ekle (AlmaLinux'ta: wheel)
passwd yonetici # 24. Parola değiştir
sudo komut # 25. Yönetici yetkisiyle çalıştır
chmod 644 dosya.php # 26. Dosya izinlerini ayarla
chmod 755 klasor/
chown -R www-data:www-data /var/www/site # 27. Sahipliği değiştir| İzin | Anlamı | Tipik kullanım |
|---|---|---|
644 | Sahip okur/yazar, diğerleri okur | Web dosyaları |
755 | Sahip tam, diğerleri okur/çalıştırır | Klasörler, betikler |
600 | Yalnızca sahip okur/yazar | Parola ve anahtar dosyaları |
chmod 777 herkese yazma izni verir ve sitenizi saldırılara açık hale getirir. İzin sorunlarını doğru sahiplik (chown) ile çözün.
Sistem bilgisi ve kaynak kullanımı
uname -a # 28. Çekirdek ve sistem bilgisi
cat /etc/os-release # Dağıtım sürümü
uptime # 29. Çalışma süresi ve yük ortalaması
free -h # 30. RAM kullanımı
df -h # 31. Disk doluluk oranı
du -sh /var/www/* # 32. Klasör boyutları
nproc # 33. İşlemci çekirdek sayısı
htop # 34. Canlı süreç ve kaynak izleme (apt install htop)Süreç yönetimi
ps aux | grep php # 35. Çalışan süreçleri filtrele
kill 1234 # 36. Süreci sonlandır (PID ile)
kill -9 1234 # Zorla sonlandır (son çare)
pkill -f "node app.js" # İsme göre sonlandır
nohup komut & # 37. Oturum kapansa da çalışmaya devam et
screen -S isim # 38. Ayrılabilir terminal oturumu (Ctrl+A, D ile ayrıl)
screen -r isim # Oturuma geri dönServis yönetimi (systemd)
systemctl status nginx # 39. Servis durumu
systemctl restart nginx # 40. Yeniden başlat
systemctl reload nginx # Bağlantıları koparmadan yapılandırmayı yeniden yükle
systemctl enable --now nginx # Açılışta başlat ve şimdi çalıştır
journalctl -u nginx -n 100 # 41. Servisin son 100 log satırı
journalctl -f # Tüm sistem loglarını canlı izleAğ
ip a # 42. IP adreslerini göster
ss -tulpn # 43. Hangi portu hangi servis dinliyor?
ping -c 4 google.com # 44. Bağlantıyı test et
curl -I https://alanadiniz.com # 45. HTTP başlıklarını getir
dig alanadiniz.com +short # 46. DNS sorgula (apt install dnsutils)
wget https://ornek.com/dosya.zip # 47. Dosya indirPaket yönetimi
# Ubuntu / Debian
apt update && apt upgrade -y # 48. Paket listesini güncelle ve yükselt
apt install nginx -y # Paket kur
apt remove nginx # Paket kaldır
# AlmaLinux / Rocky Linux
dnf update -y
dnf install nginx -yArşivleme ve dosya aktarımı
tar -czf yedek.tar.gz /var/www/site # 49. Klasörü sıkıştır
tar -xzf yedek.tar.gz -C /hedef # Arşivi aç
rsync -avz /var/www/ kullanici@YEDEK_IP:/backup/www/ # 50. Değişen dosyaları senkronize et
scp dosya.zip kullanici@SUNUCU_IP:/root/ # Tek dosya kopyalaBu komutlarla otomatik yedekleme sistemi kurmak için Linux otomatik yedekleme rehberimize göz atın.
Hayat kurtaran kısayollar
| Kısayol | İşlev |
|---|---|
Tab | Komut ve dosya adını otomatik tamamla |
↑ / ↓ | Önceki komutlar arasında gezin |
Ctrl + R | Komut geçmişinde ara |
Ctrl + C | Çalışan komutu durdur |
Ctrl + L | Ekranı temizle |
!! | Son komutu tekrar çalıştır (sudo !!) |
Sonuç
Bu 50 komut, bir Linux sunucunun günlük yönetiminin büyük kısmını karşılar. Pratik yaparak öğrenmenin en iyi yolu kendi sunucunuzda denemektir: NVMe SSD diskli VDS sunucularımızda Ubuntu veya AlmaLinux'u seçip hemen başlayabilirsiniz. Sonraki adım olarak güvenlik duvarı kurulum rehberimizi öneririz.
Sık Sorulan Sorular
Bu komutlar tüm Linux dağıtımlarında çalışır mı?
Dosya, süreç ve ağ komutlarının neredeyse tamamı tüm dağıtımlarda aynıdır. Paket yönetimi farklıdır: Ubuntu/Debian'da apt, AlmaLinux/Rocky'de dnf kullanılır.
Bir komutun ne işe yaradığını nasıl öğrenirim?
Komutun sonuna --help ekleyebilir veya man komut-adi yazarak ayrıntılı kılavuzunu okuyabilirsiniz.
rm -rf komutu neden tehlikeli?
Silinen dosyaları onay istemeden ve geri dönüşüm kutusuna atmadan kalıcı olarak siler. Yanlış dizinde çalıştırılırsa tüm verilerinizi kaybedebilirsiniz.
